Szkolenie załóg niemieckich okrętów podwodnych
Przemysław Federowicz
Aktualizacja: 20.09.2003
![](../images/articles/4mini1.jpg)
Magazyn Odkrywca Nr 4-5 (40)
Język: polski
WSTĘP
Po zajęciu Polski i wybrzeży
wschodniego Bałtyku Niemcy uzyskali dość bezpieczny akwen wraz z dużymi
portami handlowymi. Szybko zostały przystosowane na potrzeby Kriegsmarine
porty w Gdyni, Gdańsku i Kłajpedzie. Od razu też pojawiły się plany szerokiego
wykorzystania wód Bałtyku w celu szkolenia wszelkiego rodzajów formacji
morskich. Przewidywano, że tutaj będą kształcić się załogi okrętowe oraz
odziały lądowe marynarki i lotnictwa morskiego.
![](../images/photosarchiv/old/uboot.gif) Baza okrętów podwodnych Saar wraz z okrętami flotylli Weddigen.
Fot. zbiory Przemysław Federowicz
Początki
Służący w siłach podwodnych
marynarze i oficerowie byli i są uznawani za elitę marynarki wojennej. Nie
inaczej było u słynnych niemieckich "podwodniaków". Do szkół Ubootwaffe
przyjmowani byli tylko ochotnicy (były sporadyczne przypadki przymusowej
służby wynikające z dużych strat) liczący od 17 do 25 lat. Warunkiem dostania
się na szkolenie było ukończenie minimum szkoły podstawowej i dobry stan
fizyczny kandydata. Przechodzili on wstępne przeszkolenie Kriegsmarine, a po
nim byli kierowani do szkoły "podwodniaków". Pierwszą taką instytucją była
założona 1 października 1933 r. w Kilonii U-boot Abwehrschule (UAS),
czyli szkoła obrony przed okrętami podwodnymi. Jednakże nazwa była tylko
przykrywką do prowadzonych tutaj szkoleń bynajmniej nie obrony lecz ataku.
Pierwszy kurs na uczelni ukończyło 8 oficerów i 80 podoficerów i marynarzy. W
1935 roku szkoła posiadała już własną flotyllę okrętów podwodnych
(Schulverband der U-Bootschule), w której skład wchodziły małe okręty
typu IA i IIA.
Od 1939 roku w głównych portach Bałtyckich zaczęto formować kolejne szkolne
flotylle U-bootów podporządkowane Szkolnym Dywizjonom Okrętów Podwodnych ULD
(Unterseebots Lehrdivision) i Oddziałom Wyszkolenia Okrętów Podwodnych
UAA (Unterseeboots Ausbildungsabteilung). W 1945 r. funkcjonowało 15
szkolnych flotylli (4,5,8,18,19,20,21,22,23,24,25,26, 27,31 i 32
U-Flottille) wykonujących zadania szkoleniowe.
Trening Dowódców
Szkolenie przyszłych dowódców
okrętów podwodnych odbywało się w kilku oddzielnych ośrodkach szkoleniowych. W
każdym z nich oficerowie i podoficerowie przechodzili kolejne etapy
przygotowania do służby bojowej. Kurs podstawowy Ua-Lehrgang
(Kommandanten-Vorschule) trwał od 8 do 12 tygodni i był przeprowadzany
w 1 Dywizjonie Okrętów Podwodnych. Kandydaci zapoznawali się w nim ze
specyfikacją walki "podwodnej". Szkolenia odbywały się m.in. w 19 flotylli
okrętów podwodnych (U-Flottille) stacjonującej w Piławie, gdzie
bardziej od strony praktycznej omawiane były aspekty przyszłej służby.
Kolejnym etapem szkolenia był kurs torpedowy (UTO-Lehrgang) trwający od
4 do 8 tygodni. Odbywał się w szkole torpedowej (Torpedoschule) w
Flensburg-Mürwik oraz w jej filiach np. w Kołobrzegu (Torpedoschule III).
Szkoła kształciła zarówno dowódców jak i specjalistów przeznaczonych dla
różnych klas okrętów torpedowych. Szkolenia odbywały się zarówno na "sucho"
jak i na "mokro" przy wykorzystaniu stacji torpedowych TS (Torpedo Schießboot)
przebudowanych z trałowców typu 40 (Minensuchboot). Następnym etapem
był kurs radiowy (UWO-Lehrgang) w Marine-Nachrichten Schule także we
Flensburgu-Mürwik. Przez 4 tygodnie oficerowie uczyli się obsługi systemów
radiowych, kodowania i bezpieczeństwa transmisji. Po kursie radiowym odbywało
się szkolenie artyleryjskie (UWO-Lehrgang) zarówno dział morskich jak i
przeciwlotniczych. Trwające 4 tygodnie szkolenie było realizowane w szkole
artylerii okrętowej (Schiffsartillerieschule) stacjonującej w Kiel-Wik
(Kilonia), Świnoujściu i Saßnitz.
Głównym etapem szkolenia był kurs I lub II WO (Wachoffizier) trwający
od 3 do 18 tygodni. Nauka odbywała się w szkolnych flotyllach stacjonujących w
portach bałtyckich. Zaliczenie stopnia oficera wachtowego pozwalało na
kontynuowanie szkolenia na dowódcę KSL (Kommandanten Schiesslehrgang).
Trwało ono od 4 do 8 tygodni. Nauka odbywała się w grupach 10, 12 osobowych na
okrętach 24 flotylli stacjonującej w Gdańsku (11.39 - 06.40), Kłajpedzie
(06.40 - 06.41), Trondheim (06.41 - 09.41), ponownie w Kłajpedzie (09.41 -
10.44), Gdyni (10.44 - 02.45) i Eckernförde (02.45 - 03.45). Przez cały okres
wojny przez flotyllę przewinęło się 52 okręty podwodne typów IIB, IIC, IID,
VIIC, VIIC41, IX , XB i UA wykorzystywanych przy szkoleniu dowódców i załóg
okrętowych.
Ostatnim etapem szkolenia było odbycie jednego patrolu bojowego w ramach
kursu Kommandantenschüler "Konfirmand". Po jego zaliczeniu oficer był już
gotowy do otrzymania "swojej" załogi, z którą jeszcze czekała go długa droga
szkolenia.
Nowe U-booty i ich załogi
Przyszłe załogi okrętów
podwodnych wywodziły się z czterech Szkolnych Dywizjonów Okrętów Podwodnych.
1.ULD stacjonował w Neustadt, Piławie (Pillau) i Hamburgu, 2.ULD w Gdyni,
3.ULD w Neustadt i ostatni 4.ULD w Kłajpedzie (Memel). Trzeci i czwarty ULD
szkolił tylko personel techniczny, natomiast dwa pierwsze pozostałe
specjalizacje. Każdemu dywizjonowi były podporządkowane zarówno szkoły
marynarki jak i szkolne flotylle U-bootów. Przeszkolenie podstawowe obejmowało
wszystkie zagadnienia walki podwodnej i ogólnej znajomości sprzętu. Każdy
marynarz konkretnej specjalności przechodził odpowiednie kursy kształcące w
konkretnym kierunku w innym ośrodku szkoleniowym np. w obsłudze dział plot
okrętów podwodnych (Unterseebootflak) w Świnoujskiej Marine-Flak-Schule
VII (ex 7./M.F.S.) oraz na jednym ze szkolnych U-bootów 21 i 22
U-Flotylli. Po zakończeniu kursu w ULD załogi były kierowane do Oddziału
Wyszkolenia Okrętów Podwodnych (UAA). 1.UAA stacjonował w Plön, 2.UAA w
Neustadt i Zaren (koło Bremen) oraz 3.UAA w Piławie i Schleswigu. Nowo
wybudowane przez stocznie (głównie przez AG Weser Bremen, Deutsche Werft AG
Hamburg czy F Schichau GmbH Danzig) okręty typów VIIC, VIIC41, VIIC42, VIID,
IXB, XVIIA, XVIIB, XXI i XXIII były od razu przydzielane nowym załogom.
Okręty natychmiast zostawały odkomenderowane do jednej z flotylli szkolnej,
zazwyczaj do 4, 5 i 8 flotylli bazujących w Szczecinie, Kilonii i Gdańsku.
Tutaj na poligonach testowych w rejonie Wyspy Bornholm i Zatoki Gdańskiej
okręty przechodziły kompleksowe próby, a załogi poznawały swój okręt.
Następnie okręty kierowano na poligony należące do 25 i 26 flotylli, gdzie
odbywały się strzelania torpedowe (Torpedoschiessausbildung). Flotylle
te posiadały wyspecjalizowane okręty nawodne w postaci okrętów celów,
poławiaczy torped (Torpedofangboot) czy okrętów zaopatrzeniowych i
ratowniczych. 25 flotylla w ogóle nie posiadała okrętów podwodnych, natomiast
26 miała ich tylko 6 sztuk.
Kolejnym, końcowym, etapem były ćwiczenia taktyczne. Wstępne szkolenie
(Vortaktische Ausbildung) odbywało się w 20 flotylli. Następnie
załogi przechodziły praktykę od 8 do 15 dni w 27 flotylli. Kurs obejmował
symulowane ataki na konwoje, chronione przez czujną eskortę spodziewającą się
nieprzyjaciela. Po pozytywnym zaliczeniu kursu taktycznego, okręt został
natychmiast wysyłany do flotylli bojowych.
Konkluzje końcowe
Należy także wspomnieć, że
kursy instruktorskie były prowadzone przez "wycofanych" z pola walki asów
niemieckich takich jak Erich Topp, Hans-Gerrit von Stockhausen, Werner
Hartmann, Fritz Frauenheim, Otto von Bülow czy Ernst Bauer. W roli
instruktorów i bohaterów narodowych budowali wiedzę i morale przyszłych załóg
okrętów podwodnych. Ważną rolę w kształtowaniu ducha "podwodniaków" odgrywała
także propaganda wyolbrzymiająca sukcesy załóg niemieckich asów morskich.
Warto także dodać, że w opisywanym okresie pojawiły się pierwsze "symulator"
walki podwodnej. Niemiecki "symulator"znajdował się w ULD w Neustadt i miał
kształt kiosku U-boota z peryskopem, z kołem sterowym, kompasem i "komputerem"
torpedowym. Podsumowując, co przyciągało młodych ludzi do pracy w zamkniętych
przestrzeniach U-boota? Powody były różne, lecz podstawowymi była chęć służby
w elitarnych szeregach floty, tak bardzo reklamowanych przez ówczesną
propagandę oraz stawki wynagrodzeń i związane z tym "dodatki", które były
dużo większe niż w innych formacjach zbrojnych.
Przemysław Federowicz
Bibliografia:
W.Głębowicz "U-booty i ich załogi" Warszawa 1999
J.Mallmann Showell "Die Ubootwaffe Kommandantent und Besatzungen" Postfach
2001
W.Müller "Schiffsschicksale ostsee 45 Bilder und Dokumente" Hamburg 1996
E.Rössler "Uboot typ XXI" Bonn 2001
D.Westwood "The German UBoat Arm 1935-1945" Londyn 1983
|